چن ین رویک ردی در تحقی ق حاض ر واک نش ترکی ب و تن وع فلورستیکی بانک بذر خاک در اکوسیسـتم جنگل ـی زاگـرس بـهشدتهای مختلف آتشسوزی در کوتاهمدت بررسی شده است.

مواد و روش ها
این مطالعه در اکوسیستم جنگلی بلوط در شمال استان ایلام بین 63.1000 تا 64.7000 طول شرقی و 37.39000 تا 37.41000 عرض شمالی انجـام شـد. تغیی ـرات ارتفـا عی و ش ـیب عمـو می منطقه موردمطالعه بهترتی ـب 1200-1350 متـر و 5-01 درصـد میباشد (شکل 1). میانگین بارنـد گی و درجـه حـرارت سـالانه500 میلیمتر و 2/81 درجه سـان تیگـراد اسـت . گونـه درخت ـی غالب عرصه (بیش از 09 درصد) بلوط ایرانی است. این منطقـهجنگلی در اواخر تابستان سال 1387 دچار آتشسوزی شد .
در منطقه موردمطالعه سه روز پـس از حر ی ـق بـرا ی تعیـ ین شدت حریق با جنگل گردشی لکههای حریق تعیین و بهمنظـوررعایت اصل تصادفی بودن از بین کل لکههای حریق منطقه ،01 لکه بهصورت تصادفی انتخاب شد. عمود بر هر لکـه در جهـتشمال جنوب ترانسکت هایی بهطول 350 تا 700 متر (بسته بـهمساحت لکه) با شروع تصادفی پیاده شد .با حرکت بر روی هـرترانسکت در فواصل منظم 100 متر یک مرکز مشخص شـد . در این مرکز در مساحت 1000 متر مربع (دای ـره ای) ابتـدا شـدتحریق تعیین شد (27). سپس از هر شدت 51 مرکز انتخاب شد. بنابراین برای دو شدت کم و زیاد در مجموع 03 مرکز برداشت مشخص شد. در لکههای مصون از حریق نیز 51 مرکز بهعنـوانشاهد بهروش مشابه مشـخص شـد. لـذا در مجمـوع54 مرکـزبرداشت مدنظر قرار گرف ـت. در اواسـط اسـفند مـاه 1388 یعن ـی زمانی که انتظار می رود اکثر بـذور جوانـه زده و بـذرری ـزی سـالجدید آغاز نشده است، نمونهبرداری از بانک بذر خاک انجام شد.
نمونهبرداری از بانک بذر خاک با استفاده از ی ـک قـاب فلـزی بـهابع اد 02 × 02 ســانتیمت ری بــا س ه تکــرار و در عمــق01 -0 سانتیمتـر (42) کـه بـهصـورت تصـادفی )7( در اطـراف مرکـزقطعات نمونۀ اصلی پراکنش داشتند بهعمل آمد. بنـابرا ین در کـل12000ســـانتیمتـــر مکعـــب از خـــاک هـــر قطعـــه نمونـــه
(12000 = 3 ×02 × 02 × 01) برای مطالعـه بانـک بـذر خـاک ، نمونهبرداری گردید .هر ی ـک از نمونـه هـا ی بانـک بـذر، پـس از برداش ت داخ ل کیس ه ه ای پلاس تیکی ریخت ه ش ده و پ س از برچس بگ ذاری( ثب ت ش ماره قطع ه نمون ه و ش ماره نمون ه) بهمنظور اعمال تیمار سرمادهی مصنوعی جهـت حصـول شـرایط بهارهسازی در سردخانه نگهداری شـدند . نمونـه هـا در سـردخانه به مدت 2 الی 3 ماه در دمای 3 تا 4 درجه سـان تیگـراد (6 و 24) بهمنظور سرمادهی مصنوعی جهت حصول شـرا یط بهـاره سـازی نگهداری شدند (21). نمونه های بانک بذر خاک سپس به مح ـیط گلخان ه ارس ال و ب ه روش پی دایش نه ال مع روف ب ه روش
۵۹

کشت گلخانه ای مـورد بررسـی قـرار گرفتنـد (33). گونـه هـا ی گیاهی با استفاده از منابع موجود، شامل فلـور ای ـلام )4( و فلـوررنگی ایران )3( در هرباریوم دانشگاه ایلام شناسایی شدند.

تجزیه و تحلیل داده ها
بــر اســاس آزمــون کلومــوگروف اســ میرنوف، دادههــای بانــک بذر خاک از توزیع نرمال برخوردار نبودند، لذا قبـل از اسـتفاده ازآزمونهای آماری از تبدیل برای تعداد بذر در هر نمونـه اسـتفادهشد .در این صورت برای محاسبه میانگین، ابتدا میانگین دادههـای تبدیل شده محاسبه و سپس ب ـا توجـه بـه نـوع تبـدیل دادههـا،می انگین ه ا برگردان ده ش دند (44). می انگین ت راکم ب ذر در متـر مربـع در ای ن مطالعـه مـدنظر ق رار گرفـت . بـرا ی مقایس ه تنوع بانک بذر خاک در بین تیمارهای موردنظر از شاخص های غنای مارگالف، تنوع شـانون و ینـر و یکنـواخ تی پـا یلو اسـتفادهگردید. برای بررسی اختلاف شاخصهای تنوع زیستی و تـراکمبذر در بخـش بانـک بـذر خـاک در بـین شـدت هـا ی مختلـف آتشسوزی و منطقه شاهد از تجزیه و تحلیل واریانس یکطرفه (ANOVA) و آزمون مقایسه می ـانگین دانکـن اسـتفاده شـد. از تحلیل DCA بهمنظور بررسی توزیع ترکیب بانک بـذر اسـتفادهشد (32). تجزیه و تحلیلها بـا اسـتفاده از نـرم افـزارSPSS و PC-ORD انجام شد.

۶۰

شکل 1. موقعیت منطقه مورد مطالعه
نتایج
واکنش ترکیب گونهای بانک بذر خاک به آتشسوزی
محورهای اول و دوم رسته بندی DCA برای نمایش نتایج انتخـابشدند زیرا این دو محور علاوه بر اینکـه کـاملاً غی ـر همبسـته بـوده(01/0< R=0/02 ،P) دارای بیشــترین ارزش ویــژه( بــهترتیــب
678/0 و 156/0) ب وده ه مچن ین بیش ترین تغیی رات موج ود در ساختار بانـک بـذر خـاک، توسـط ای ـن دو محـور بی ـان م ـیشـود . همان طورکه در نمودار رستهبندی قطعات نمونه و ترکیب گونـه ای حاص ل از DCA (ش کل 2 ال ف و ب) مش خص اس ت گرادی ان مشخصی در ترکیب بانک بذر خاک منطقه موردمطالعه وجـود داردو ترکیب بانک بذر خاک نقاط با آتشسوزی شدید کـاملاً متفـاوتاز آتش سوزی با شدت کـم و ب ـدون آتـش سـوز ی اسـت . تجمـعقطعات نمونه لکههای آتشسوزی با شدت کم و منطقـه شـاهد درجهت منفی محور اول و تداخل نسبی آنها با هـم بی ـانگر واکـنش وتغییرات کمتر ترکیب بانک بذر به آتـش سـوز ی پـس از ی ـکسـال است. البته در کنار این تداخل نسبی،آتشسوزی با شـدت کـم نی ـز باعث تفکیک ترکیب مشخصی در بانکبذر خـاک شـده اسـت. در جهت مثبت محور اول گروه مشخصی با ترکیب متمایز از دو گـروهشاهد و شدت کم تشکیل شده که بیانگر آتشسوزی با شـدت بـالااست
در مجموع 92 گونه گیاهــی متعلـق به 01 خانــواده در بانـکبـ ـذر قطعــ ـات نمونــــ ـه شناسـ ایی شـ د. خـ انواده هـ ایPoaceae ،Asteraceae و Euphorbiaceae بــا 7، 4 و 4 گونــه بیشترین تعداد.گونه را بهخود اختصاص دادهانـد . از بانـک بـذرخاک مناطق شاهد، آتشسوزی با شدت کم و زی ـاد بـه تر تی ـب 02، 52 و 6 گونه جوانه زد. 02 گونه بهصورت مشترک فقط در
،(Nigella oxypetala Boiss.) شدت کم و شاهد ثبت شـد . ی ـکHordeum spontaneum ،Picnomon acarna (L.) Cass. ) پـنج Marrubium cuneatum ،Marrubium vulgare L. ،C. Koch و ســـه (Helianthemum salicifolium (L.) Miller و Russel Euphorbia denticulata Lam. ،Heteranthelium piliferum ) گون ه ب هص ورت انحص اری در (Euphorbia macrostegia و شاهد ، شدت کم و شدت زیاد جوانه زد. از میان کل گونه های بانک بذر 22 گونه یکساله و 7 گونه چند ساله بود. نتایج نشانداد که پهنبرگهـا ی ی ـکسـاله در شـاهد و شـدت کـم شـکل

478539-2209573

شکل2. رستهبندی قطعات نمونه حاصل از DCA (الف)، و ترکیب بانک بذر خاک (ب)، ترکیب گیاهی موجود در بانک بذر خاک

شکل3. تعداد گونه های متعلق به فرم های رویشی در بانک بذر به تفکیک حالت های مورد مطالعه

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

رویشی غالب بودند. اما در شدت زیاد پهنبرگهـا ی ی ـکسـاله کاهش و چندساله ها افزایش نشان دادند (شکل 3).
بررسی شکل زیستی نیز نشان داد که در شدت کم و شـاهدتروفیتها و در شدت زیاد هم ـیکریپتوفی ـتهـا غالـب بودنـد.
میتوان گفـت حضـور همـیکریپتوفی ـت هـا بـا ایجـاد حری ـق (شدت کم و زیاد) افزایش و تروفی ـت هـا کـاهش یافتـه اسـت
(شکل 4)

میانگین تراکم بذر (تعداد بذر در مترمربع)
Centaurea در شرایط آتش سوزی با شدت زیـاد گونـه هـایHeteranthelium و Euphorbia macrostegia Boiss ،behen L Senecio ،Anthemis altissima L در ش دت ک م ،piliferum Picnomon و Medicago radiata L ،vernalis Waldst & Kit

۶۱

Cass acarna (L.) و در شـــاهد Bromus tectorum L، Medicago ،Centaurea Bruguierana (DC.) Hand – MztCephalaria dichaetophora Boiss، radiata L و Anthemis altissima L بیشترین تراکم بذر را داشتند. بیشترین تـراکم بـذررا داشتند. گونه هایی که بیشترین تراکم بذر را در شـدت کـم وشاهد داشتند اکثراً تروفیت و پهنبرگهای یکساله و در شدت زیاد بیشتر آنها همی کریپتوفیت و پهنبرگهای چندساله بودنـد(جدول 1). نتایج تجزیه و تحلیل واریانس یکطرفـه نشـان دادکه تراکم بذر در مترمربع بین حالتهای سهگانـه مـوردبررس ـی اختلاف معنیداری دارد (01/0> p). بر اسـاس آزمـون مقایسـه میانگین دانکن بیشترین تراکم بـذر در شـاهد و کمتـر ین آن در آتشسوزی با شدت بالا وجود داشت و آتش سوزی ضعیف در حد واسط این دو قرار داشت (شکل 5)

شاخصهای تنوع گونهای
نتایج تجزیه و تحلی ـل واری ـانس ی ـکطرفـه نشـان داد کـه بـین حالتهای شاهد، شدت کم و شدت زیاد از نظـر تنـوع شـانون۶۲

شکل 4. شکل زیستی عناصر گیاهی بانک بذر خاک به تفکیک حالت های موردمطالعه
وینر( 10/0 >p)، غنای مارگالف (01/0>p) و یکنواختی پـا یلو (05/0>p) اختلاف معنیداری وجود دارد. آزمون دانکـن نشـانداد که میانگین غنای مارگالف و تنـوع شـانون وینـر در شـدتآتش سوزی کم، شـاهد و شـدت زی ـاد بـه ترتی ـب بیشـتر ین تـاکمترین مقدار را دارند. از نظر یکنواختی، بیشترین مقدار مربوط به شاهد و شدت کم و کمترین مقـدار مربـوط بـه شـدت زی ـاد است( شکل 6 و جدول 2).

بحث
نتایج نشان داد که بانک بذر خاک در مقابل شدت آتش سـوز ی واکنش نشان داده است. بهعبارتی ،گروههایی با ترکیب مشخص بر اساس بانک بذر خاک قابل تفکیک است. شدت بالای آتـشسوزی باعث تشکیل گـروهش شـده کـه از دو گـروه شـاهد وشدت ضعیف فاصله بیشتری دارد. نزدیکی گروه شاهد و شدت کم بیانگر تغییر کمتر ترکیب بانک بذر خاک پس از آتش سوزی با شدت کم دارد. آتش سوزی با شـدت ز ی ـاد ترکی ـب گونـه ای بانــ ک بــ ذر را در کوتــ اه مــ دت ت غییــ ر داده اســ ت.
جدول 1. لیست گونه های گیاهی بانک بذر خاک و مشخصات آنها
در متر
در شدت

شدت

زیاد

شدت

زیاد

و تراکم (تعداد
) بانک بذر خاک های مختلف

شدت
کم

شدت

کم

  • 1

دیدگاهتان را بنویسید