مطالعه اکولوژی صوت از اواخر دهـه 1970 شـروع شـد وطی این مدت مشخص گردید که این گونه مطالعـات مـی توانـدیکی از ابزارهای مناسب برای تعیین مطلوبیت زیستگاه هـا باشـد(22). مدلسازی الگوهای مکانی انتشار صوت می تواند در درک بهتر و پیشبینی نحوه اثرگذاری آلودگی صـوتی بـر گونـه هـا واکوسیستم ها مؤثر باشد (22). یکی از مدل هـای مناسـب جهـتشبیهسازی نحوه انتشار صوت در اکوسیستمهای طبیعی، ابـزاریتحــت عنــوان System for the Prediction of Acoustic (SPreAD-GIS) Detectability می باشد. پناهگاه حیات وحـشقمیشلو با داشتن 152 گونه جانوری و 344 گونه گیاهی کـه64 مورد آن آندمیک هستند از ارزش اکولوژیکی و ژنتیکـی بـالاییبرخوردار می باشد 3(). وجود دشت ها، کوهها و تپـه ماهورهـایمتعدد در این پناهگاه، آن را تبدیل بـه زیسـتگاه بسـیار مناسـبیبرای گونه هایی نظیـر قـوچ و مـیش اصـفهانی و آهـوی ایرانـینم وده اس ت. در ای ن ب ین اح داث و به ره ب رداری از آزادراه کنارگذر غرب اصفهان بهعنوان یکی از مهم ترین عوامـل تهدیـدزیستگاه این گونه ها بهشمار می رود؛ زیرا باعـث دو تکـه شـدنمنطقه گردیده و زیستگاههای حساس قوچ و مـیش و آهـو را ازهم جدا ساخته است (3 و4). همچنین تردد متخلف ـین از طریـقهمین بزرگراه به سـادگی امکـانپـذیر مـ یگـردد . از نقطـه نظـرآلودگی های زیست محیطی مهم ترین نوع آلـودگی در منطقـه رامی توان آلودگی صوتی دانست. احداث و بهره برداری از آزادراه کنار گذر غربی اصفهان در سال های اخیـر کـه بخشـی از آن درداخل پناهگاه حیات وحش قمیشلو قرار دارد، بهعنوان مهم ترین منبع آشفتگی صوتی در داخل این منطقه می باشد.
هدف از این تحقیـق معرفـی ایـن مـدل بـهعنـوان یکـی ازمهم ترین ابزارهای موجود جهت ارزیابی و سـنجش صـوت دراکوسیستم های طبیعی می باشد. این مدل برای اولین بار در کشور
۴۵
ایران برای شبیهسازی انتشار صوت در زیستگاههای طبیعـی در ایـنتحقیق مورد استفاده قرار گرفته است. با توجـه بـهایـن کـه سـاختجاده ها در مناطق حفاظت شده جزء مهـم تـرین منـابع آلـودگیصوتی به شمار می رونـد، مـدلسـازی انتشـار صـوت ناشـی ازترافیک جادهای در این گونـه منـاطق و کّمّـّیسـازی آثـار سـوءجاد هها بر حیاتوحش این مناطق بسیار حائز اهمیت می باشـد .
لذا مهم ترین هدف این تحقیق شبیهسازی انتشار صوت ناشی از این آزادراه بر وضعیت زیسـتگاه هـای مهـم گونـه هـای کلیـدیجانوری در پناهگاه حیات وحش قمیشلو شامل زیستگاه آهـو وقوچ و میش میباشد.

مواد و روشها

منطقه مورد مطالعه
پناهگاه حیاتوحش قمیشلو در شمال غربی اصـفهان در فاصـله52 کیلومتری اصفهان و 51 کیلومتری شهر تیران و در محـدودهجغرافی ایی ΄72 °15 ت ا ΄00 °15 ش رقی و ع رض جغرافی ایی ΄50 °33 ت ا ΄34 °23 جن وبی واق ع اس ت. 30069 هکت ار از مساحت 113774هکتاری منطقه پـارک ملـی و مـابقی ، پناهگـاهحیاتوحش می باشد. پناهگاه حیات وحش قمیشـلو دارای آبو هوای معتدل متمایل به گرم بوده و در منطقه ای نیمه صحرایی واقع گردیده است. متوسط بارندگی سالیانه 190ـ180 میلی متـرمی باشد که مشخصه منطقه خشک با بارندگی کم است. متوسط کمترین رطوبت 61 درصد در تابستان و متوسط بیشترین آن 67 درصد در فصل زمستان می باشد. حداکثر درجـه حـرارات 5/14 درج ه س انتیگ راد در مردادم اه و کمت رین آن 5/18ـ درج ه سانتیگراد در بهمن ماه اسـت کـه نتیجـه ایـن مطالعـات نشـانمی دهد اقلیم منطقه سرد و خشـک اسـت. عرصـه هـای طبیعـیقمیشلو را دشت ها، کوه هـا و تپـه ماهورهـای متعـددی تشـکیلمی دهد. مهـم تـرین گونـه هـای جـانوری منطقـه قـوچ و مـیشاصفهانی ( Ovis orientalis isfahanica ) بهعنوان گونـه غالـبمنطقه و آهوی ایرانی (Gazella subgutturosa subgutturosa) می باشند که جزء جاذبه های توریستی پناهگاه بهشمار می رونـد .
۴۶

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

از تعارضات و تهدیدات مهم پناهگـاه حیـات وحـش قمیشـلو،عبورکنار گذر غرب اصفهان از منطقه و تقسیم آن بـه دو بخـش شرقی و غربی می باشد. طول این کنارگذر 49 کیلومتر با عـرض35/30 متر اسـت . بزرگـراه کنارگـذر غـرب اصـفهان در ادامـهآزادراه کاشان – نطنز – اصفهان از تقاطع آن محور بـا بزرگـراه اصفهان – تهران در جنوب مورچه خورت آغاز و پس از گذر از غرب شهر های خمینی شهر، نجـف آبـاد و فولادشـهر بـه آزادراه ذوب آهن و شرق زرین شهر و عبـور از زاینـده رود بـه چهـارراه کرکوند در مسیر زرین شهر- مبارکه ختم مـی شـو د .ایـن آزادراهمحوری استراتژیک و کنارگذری برای اتصال شـمال کشـور بـهسمت غرب استان اصفهان است و کل تـردد بـار کارخانـههـایسیمان سپاهان و اصفهان، ذوبآهن و فـولاد مبارکـه بـه سـمتمرکز و شمال ایران از این مسیر می گذر(1). 72 کیلومتر از ایـنآزاد راه از داخل پناهگاه حیات وحش قمیشلو عبور کـرده و آنرا به دو بخش شرقی و غربی تقسیم می کند (شکل 1 – الف).

SPreAD-GIS مدل
این مدل بهصورت افزونه سازگار با نـرم افـزارArcGIS تحـتعنوان SPreAD-GIS در سال 2002 مـیلادی توسـط Sarah E.
Reed و همکاران وی در دانشگاه ایالتی کلـرادو توسـعه یافـت.
مدل SPreAD در اوایل دهـه 1980، توسـط سـازمان خـدماتجنگلـداری آمریکـاUSFS, United States Forest Service و EPA, Environmental Protection Agency بـرای پـیشبینـیاثرات صدای فعالیت های تفرجی بر حیات وحـش ایجـاد شـد.
SPreAD ب رای م دلس ازی اینک ه چگون ه انتش ار ص وت در اکوسیستم های طبیعی صورت می پذیرد، طراحی شد. ایـن مـدلبا هدف برآورد صدای ناشـی از وسـایل نقلیـه موتـوری شـکلگرفت. بـر همـین اسـاس فرآینـد محاسـباتی ایـن مـدل شـاملفاکتورهای مؤثر و مهم در انتشار صوت در محیط شـامل اثـراتبــاد و اتمســفر، اثــرات ســطح زمــین و پوشــش گیــاهی، وخصوصیات منبع صوتی می باشد(22و23). بـا توجـه بـه حجـمبالای محاسبات در این مدل از یک سو و شکلگیری و توسـعهسیستم های اطلاعات مکانی( GIS) بهعنوان ابزاری قدرتمنـد دراخذ، ذخیرهسازی، بههنگامسازی، بازیافت، پـردازش و نمـایش اطلاعات جغرافیایی در فرمت های متنوع در سـال هـای اخیـر ازسوی دیگر، این مدل بهصورت یک افزونه قابلاجـرا در محـیطGIS طراحی گردید. افزونه SPreAD-GIS در مقایسـه بـا سـایرنرمافزارهای موجود جهت مدلسـازی انتشـار صـوت ناشـی ازمناطق شهری و صنعتی ( نظیـرCadnaA, LIMA, Noise Map و Sound PLAN ) و ی ا هواپیم ا و ترافی ک آزادراهه ا (مانن د INM, NMSim و TNM) که غالباً یـا گـران بـوده و یـا جهـتهدف خاصی طرحریزی شده اند، کاملاً رایگان بوده و بهصورت هدفمند جهت شـبی هسـازی انتشـار صـوت در اکوسیسـتم هـایطبیعی طرح ریزی شده است (20). این مـدل سـاده و در عـینحال کارا با در اختیار قرار دادن امکانـات متنـوعی نظیـر تعیـین
خصوص یات منب ع ی ا من ابع ص وتی، ویژگ یه ای فیزیک ی و اکولوژیکی منطقه موردنظر می توانـد در فرکـانس هـای مختلفـینحوهانتشار صوت را شبیهسازی نماید. با توجه بهاینکـه اسـاسشکلگیری این مدل بر مبنای انتشار صوت در محیطهای طبیعی می باشد لذا این مدل پتانسـیل بـالایی در تحقیقـات مربـوط بـهزیست پژواک شناسی (Bioacoustics) و بوم شناسی آوای منظر

شکل1.الف)، موقعیت پناهگاه حیات وحش قمیشلو در استان اصفهان و نقشه سایه روشن پستی و بلندی منطقه همراه با موقعیت آزادراه کنار گذر غرب اصفهان در داخل منطقه. ب)، موقعیت انواع وسائل نقلیه که با توجه به حجم ترافیک بطور تصادفی در طول آزادراه توزیع شده اند .

(Soundscape Ecology) می تواند داشته باشد. این مدل کـاربردگستردهای در شـبیه سـازی انتشـار صـوت ناشـی از جـاده هـا،فعالیت های تفرجی، توسعه های شهری، فعالیت هـای کـانکنـی،ایستگاه های پمپ خطوط انتقال نفـت و گـاز و خطـوط انتقـالنیرو در محیطهای طبیعی میتواند داشته باشد(32).

ورودی های مدل
داده های موردنیاز جهت مـدل سـازی صـوت ناشـی از ترافیـکآزادراه کنارگذر غرب اصفهان شامل چهار مورد می باشند که در ادامه به تشریح آنها پرداخته می شود .

مدل رقومی ارتفاع
با توجه بهاینکـه وضـعیت توپـوگرافی در انتشـار صـوت عامـل تأثیرگذاری است؛ از مـدل رقـومی ارتفـاع در سـاختار رس تـریجهت معرفی به مدل استفاده مـی گـردد . ایـن داده براسـاس مـرزپناهگاه حیات وحـش قمیشـلو از مـدل رقـومی ارتفـاعAster بـااندازه تفکیک مکانی تقریباً 03 متر، تهیه گردید. با توجه بهاینکـه واحدهای اندازه گیری در مدل مورداستفاده بـر اسـاس سیسـتمانگلیسی می باشند لذا باید ابعاد سلول در مدل رقومی ارتفاع کـه
۴۷
برحسب متر و با ابعاد دقیق 5/82 متر مـی باشـند بـه ابعـاد 100 فوت تغییر یابند. دامنه ارتفاعی محدوده مورد نظـر بـرای شـبیهسازی صوت 1615 متر تا 2539 متر می باشد.

نقشه کاربری اراضی
کاربری اراضی از عوامل تعیینکننـده صـدای زمینـه مـی باشـد،تعیین میزان صدای زمینه جهت تعیین مقـدار تاثیرگـذاری منبـعآلاینده صوتی و مدلسازی نقش دارد. با توجه بـه ایـن کـه نـوعکاربری منطقه، مرتع و حفاظت می باشد، لذا براساس مقـادیر ازقبل تعیینشده در راهنمای مدل برای چنین مناطقی و همچنـینطبق بازدید میدانی صورت گرفتـه کـه در شـرایط عـدم وجـودهرگونه منبع صـوتی در منطقـه بسـیار آرام بـوده اسـت، میـزانشدت صوت زمینه 02 دسیبل درنظر گرفته شد.

خصوصیات منبع صوتی
از آنجاکه هدف از انجام این تحقیق بررسی نحوه انتشار صـوتناشــی از آزادراه کنارگــذر غــرب اصــفهان واقــع در پناهگــاه حیاتوحش قمیشلو می باشد، لـذا منبـع آلاینـده صـوتی جـاده، بهصورت یک خط خواهد بود. اما با توجه به محـدودیت مـدلبرای معرفی لایه خطی به آن این منبع براساس وسایل نقلیهای کـهبر روی آن در حرکت می باشند را می توان بهصـورت نقطـهای در نظر گرفت. از سوی دیگر با توجه بهاینکـه مـدل موجـود یـکمدل ایستا می باشـد امـا وسـایل نقلیـه بـهعنـوان منـابع صـوت بهصورت متحرک می باشند لذا برای غلبـه بـر ایـن محـدودیتمی توان از داده های حجم ترافیک استفاده نمود. وجـود ایسـتگاهپرداخت عوارضی آزادراه، در قسمت شـمالی آزادراه و درسـتقبل از ورود به داخل پناهگاه و در نزدیکـی روسـتای جهادآبـادبهعنوان مهم ترین منبع گردآوری حجم ترافیک بهحساب می آید.
با استفاده از دادهای بهدست آمـده از حجـم ترافیـک سـالانه ازایستگاه مذکور باید بهتوان وضعیت وسایل نقلیـه را ب ـهگونـه ای طرح ریزی نمود تا صوت منتشـر شـده از وسـایل نقلیـه در آزادراهنشاندهنده مجموع صوت آزاد راه باشد. با توجـه بـهایـن کـه طـول
۴۸
آزادراه در داخل منطقه 72 کیلومتر می باشد، و از سوی دیگر بهدلیل ایستا بودن مدل باید متوسط تعداد از هر نوع وسیله نقلیه کـه دریک لحظه می توانند در منطقه حضور داشته باشـند را بـهدسـتآورد. بیشترین میزان ترافیک مربوط بـه خودروهـای سـواری وتریلر می باشند (جدول 1). با توجه بهاینکه میزان حجم ترافیک در طول روز به مراتب بیشتر از شب می باشد لـذا میـزان3/2 از حجم ترافیک برای 01 ساعت از روز در بازه زمانی 7 صبح تا 5 بعدازظهر در نظر گرفته شد. با در نظر گـرفتن سـرعت متوسـط08 کیلومتر در ساعت برای وسایل نقلیه و طـول72 کیلـومتریجاده در داخل پناهگاه مدت زمـان ورود هـر وسـیله بـه داخـلمنطقه تا زمان خروج آن 12 دقیقه خواهد بود.
به این ترتیب بهطور متوسط و در آنِ واحـد بایـد حـدود85 وسیله نقلیه داخل منطقه حضور داشته باشد. جهت صحت سنجی این مقدار از تصاویر مـاهواره ایGoogle Earth و Bing Maps استفاده شد. با توجه بهاینکه این تصاویر در زمـانی بـین01 تـا21 صبح تصویربرداری شده و از قدرت تفکیـک بـالایی بـرایتشخیص خودرو و حتی نوع خودرو برخوردار بوده و وضـعیتجاده را در لحظه نشان می دهند لذا می تواننـد منـابع اطلاعـاتیمناسبی جهت صحتسنجی باشـند . نتـایج حاصـل از شـمارشتعداد انواع وسائل نقلیـه از روی تصـاویر فـوق، نشـان داد کـهتعداد و نوع خودروهای مشاهده شده به مقادیر محاسباتی بسیار نزدیک می باشد. با توجه بهاینکـه آزادراه در دو مسـیر رفـت وبرگشت می باشد لذا بر اسـاس متوسـط تعـداد بـر حسـب نـوعخودرو نیمی از این تعداد در مسیر رفت و نـیم دیگـر در مسـیربرگشت و بهصورت کاملاً تصادفی در طـول آزادراه (یعنـی85 خودرو در طول 27000 متر) توزیع گردید (شکل 1 – ب). بـراین اساس، فاصله بین خودروها در طول مسیر بر حسب متر در جدول 1 نشان داده شده است. برای شبیه سازی صوت، تعیـینمیزان فرکانس مهم می باشد. با بررسی منابع مختلف ایـن مقـداربرای ترافیـک جـاده 1000 هرتـز در نظـر گرفتـه شـد( 1 و )8 شدت صوت هر وسیله نقلیه برای انواع مختلـف بـا اسـتفاده ازدستگاه صوت سنج مدل2239A محصول شـرکتBrüel & Kjær کشور دانمارک و در فاصله 5 متری از کنار آزادراه برای هـر نـوعخودرو یکبار و در 8 نقطه در طول مسر و در بازه زمـانی بـین8 صبح تا 71 بعدازظهر اندازه گیری شد. با توجه به سرعت حرکت وسایل نقلیه میزان شدت صوت حداکثر لحظه ای مـورد اسـتفاده قرار گرفت. کـه مقـادیر متوسـط آن بـرای انـواع خودروهـا درجدول (1) ارائه شده است.

شرایط هواشناسی
نزدیکتـرین ایسـتگاه سـینوپتیک بـه منطقـه مطالعـاتی، ایسـتگاهسینوپتیک مورچهخورت واقع در 51 کیلومتری شمال شرقی مـرزپناهگاه میباشد، بنابراین این ایسـتگاه بـهمنظـور کسـب دادههـای هواشناسی مـورد نیـاز در مـدل انتخـاب گردیـد. لـذا داده هـایهواشناسی شامل؛ دمای هوا به درجه فارنهایت، رطوبت نسبی به درصد، جهت باد غالب به درجه و سرعت باد برحسب مایل بـرساعت برای منطقه موردنظر استفاده گردید. با توجـه بـهایـن کـهزمان اندازهگیری مقادیر صوت در فصل زمستان بوده اسـت لـذامتوسط دادههای هواشناسی برای فصل زمستان مورداستفاده قرار گرفت. با توجه بهاینکه بهطور معمول حیاتوحش منطقه شامل قوچ و میش اصفهانی و آهوی ایرانی در فصـل زمسـتان جهـتتامین غذا به مناطق پست تر و به جاده نزدیک تر مـی شـوند، لـذاانتظار می رود که تاثیرات اکولوژیکی ناشی از انتشار صـوت درفصول سرد سال بیشتر باشد. (جدول 2).
جدول 1. حجم ترافیک سالانه و روزانه انواع خودرو (شرکت آزادراه غرب اصفهان)
تریلر کامیون اتوبوس وانت سواری
76844 36111 25590 14994 96212 تعداد سالیانه هر نوع
30/8 14/5 10/2 6 38/5 درصد روزانه
20/6 9/7 6/9 4 25.8 دو سوم ترافیک در روز
51/5 24/2 17/1 10 64/5 10 ساعت فعالیت روزانه
17/2 8/1 5/7 3/3 21/5 تعداد خودرو در لحظه با فرض سرعت 80 کیلومتر بر ساعت
1573/3 3347/9 4724/4 8062/9 1256/6 فاصله خودروها در طول یک مسیر رفت یا برگشت برحسب متر
9 4 3 2 11 تعداد در هر مسیر رفت یا برگشت در لحظه
77/7 78/1 76 77/9 73/7 متوسط شدت صوت اندازه گیری شده (dB)

جهت ارزیابی نتایج حاصـل مـدل مـیبایسـت اطلاعـات ومحدوده های انتشار گونه هـای جـانوری در بـازه زمـانی قبـل ازاحداث آزادراه و بعد از احداث آن در سال 1385مـورد تحلیـلقرار گیرند. برای این منظور از نتایج مطالعه ارزیابی بوم شناختی کنارگذر غرب اصفهان بـر پناهگـاه حیـات وحـش قمیشـلو بـااستفاده از روش HEP که توسط مکی و همکاران در سال 1391 انجام شده بود استفاده گردید3(.و5) در این مطالعه با استفاده از گزارشات طرح جـامع مـدیریت منطقـه، مراجعـه بـه اداره کـل محیط زیست استان اصفهان، اداره تحقیقات کشـاورزی و منـابعطبیعی، شرکت سیمین سـپاهان (همکـار شـرکت آزادراه غـرباصفهان) و همچنـین بازدیـد منطقـهای، اطلاعـات اولیـه شـاملنقش ه ه ای توپـوگرافی در مقی اس 1:50000 و 1:25000، م رز جدید و قدیمی پناهگـاه حیـات وحـش قمیشـلو، نقشـه پوشـشگیاهی در مقیاس 1:250000، نقاط حض ـور گونـه مـوردمطالعـه ، جمع آوری گردید. علاوه بر این با اسـتفاده از مشـاهدات میـدانیگسترده و ثبت نقاط حضور گونـه هـای آهـوی ایرانـی و قـوچ ومیش توسط GPS در طی چهار فصل انجام نقشـه پـراکنش گونـهدر بـازه زم انی پـس از اح داث آزادراه تهی ه گردیـد. ه مچن ین ب همنظور شناسایی محل های پراکنش گونه ها در بازه زمانی قبـل ازاحداث آزادراه با استفاده از روش پرسـش نامـه ای و تکمیـل آنهـاتوسط محیط بانان و کارشناسان محیط زیست آشنا به منطقـه تهیـهگردید (3 و .)5
۴۹

نتایج
نتیجه حاصل از شبیه سازی 85 خودرو باهم، که بهطور تصادفی در طول جاده در داخل پناهگاه انتخاب شده اسـت در شـکل2 نشان داده شده است. دامنه تغییرات شدت صوت بین 0 تا/7 85 دسیبل می باشد. بهمنظور بررسی نحـوه تـأثیر صـوت ناشـی ازترافیک آزادراه بر ویژگی اکولوژیکی منطقه باید بتـوان شـاخصمناسبی جهت میزان این تأثیرپذیری یافت. بـا توجـه بـهایـن کـهگونه های شاخص پناهگاه حیاتوحش قمیشلو آهـوی ایرانـی وقوچ و میش اصفهانی می باشـد، لـذا مـیتـوان از ایـن دو گونـه بهعنوان شاخص هایی جهـت بررسـی اثـر صـوت بـر وضـعیتاکول وژیکی منطق ه اس تفاده نم ود. ب رای ای ن منظ ور بررس ی زیستگاه های پراکنش این گونه ها در ایـن تحقیـق مـوردبررسـیقرار گرفته است. با توجه بهاینکـه آسـتانه حساسـیت گونـه هـایمذکور و بهطور کلی پستانداران در محیط های طبیعـی کمتـر ازدر حدود 02 دسی بل می باشد (15). لذا بایـد نقشـه حاصـل ازشبیهسازی صوت بر اسـاس ایـن آسـتانه تهیـه گـردد. نقشـه2 محدوده انتشار صوت ناشی از ترافیک جاده را در دامنه صـوتیبین 20تا/5 25 دسیبل نشان می دهد. در واقع این نقشـه نشـانمی دهد در مناطقی که میزان شدت صوت کمتر از 02 دسـی بـلمی باشد گونه های جانوری هـی چگونـه واکنشـی نشـان نـداده ومنطقه آرامش برای گونه ها محسوب مـیشـود و بـههمـین دلیـلنیازی به نمایش در نقشه نمـی باشـد، امـا در مقابـل منـاطق بـاشدت صوت بیش از این مقدار بهعنوان منطقه تـنش و واکـنشگونه خواهد بـو د .نقشـه2. الـف و نقشـه2. ب نشـان دهنـدهمحدوده های زیستگاهی قبل و بعد از احداث آزادراه بـه ترتیـببرای گونه قوچ و میش و گونه آهوی ایرانی می باشد. علاوه بـراین در نقشه های مذکور وضعیت محدوده انتشار صوت ناشی از ترافی ک آزادراه و نح وه تاثیرگ ذاری آن ب ر زیس تگاه گون ه ه ا ،
۵۰
جدول 2. داده های هواشناسی استفاده شده در شبیه سازی صوت
سرعت باد غالب (مایل بر ساعت) جهت باد غالب درصد رطوبت نسبی دما به فارنهایت فصل
5/7 135 56/5 43/6 زمستان
قابل مشاهده می باشد. نقشه شـماره3 نشـاند هنـده فاصـله زیسـتگاههای قوچ و میش وآهـوی ایرانـی از آزادراه مـیباشـد . ایـن نقشـهگویای فواصل زیستگاه ها تا آزادراه در بازههای زمانی قبـل و پـساز احداث آزادراه می باشد.
با توجه به شکل در جنوب منطقـه کـه بـا پسـتی و بلنـدیهمراه است بیشـترین مقـادیر و دامنـه گسـترش شـدت صـوتوجود داشته و این در حالی است که در بخش شمالی منطقه که منطقه دشتی می باشد با توجه به پروفیل عرض جاده در بخشـیکه جاده در منطقه گودال مانندی از دشت قرار دارد این مقـادیرکمتر میباشد. شکل 4 نشاندهنده این موضوع می باشد.

بحث و نتیجهگیری
بر اساس آمار و اطلاعات موجود، تـردد وسـایل نقلیـه بـهویـژهوسائل نقلیه سنگین که دارای شدت صوت بالایی می باشـند، بـاحجم ترافیک بالایی از پناهگاه حیـات وحـش قمیشـلو صـورتمی پذیرد. با توجه بهاینکه مسیر آزادراه از هر سـه نـوع عرصـهدشتی، تپه ماهوری و کوهستانی عبور می کند، لذا انتشار صـوتناشی از ترافیک جـاده، گونـه هـای آهـو و قـوچ و مـیش را بـاشدت های مختلف تحت تأثیر قرار می دهد. مقایسه نقشه شماره 2. الف و 2. ب نشان می دهد که میزان اجتنـاب از جـاده گونـهقوچ و میش نسبت به گونه آهو کمتر مـی باشـد کـه دلیـل آن را می توان در نوع زیستگاه انتخابی آنها دانست. گونه قـوچ ومـیشدر منطقه تپه ماهوری واقع بوده و لذا وجود پستی و بلندی های متعدد می تواند بهعنوان عامل موثری در پناه گرفتن گونه قـوچ ومیش در دامنه های پشت به صوت باشد و از سوی دیگر وجـوداین موانع طبیعی قابلیت دید وسایل نقلیـه عبـوری از آزاد راه را کاهش داده و در مجموع دامنه اجتناب بـه شـدت تحـت تـأثیر شدت صوت شنیده شده توسط قوچ و میش خواهد بود. امـا در

نقشه2. محدوده انتشار صوت ناشی از ترافیک آزادراه کنارگذر غربی اصفهان در پنا هگاه حیات وحش قمیشلو. الف)، تلفیق نقشه زیستگاه گونه قوچ و میش قبل و بعد از احداث آزادراه با نقشه انتشار صوت ب)، محدوده زیستگاهی گونه آهو قبل و بعد از احداث آزادراه همراه با نقشه انتشار صوت.

شکل 3. نقشه فاصله جاده از زیستگاه ها پس از احداث آزاد راه. الف، قوچ ومیش ب، آهو

۵۱

شکل 4. پروفیل مقطع عرضی جاده بر اساس وضعیت توپوگرافی

مناطق دشتی این موضوع تا حدودی حالت عکس پیدا می کنـد . با توجه به نقشه شماره 3 میزان اجتناب آهو از آزادراه به مراتب بیشر از گونه قوچ و میش میباشد. مهم ترین دلیل این امـر را دردرجه اول می توان در قابلیت دید بالای وسایل نقلیـه از فاصـلهدور در مناطق دشتی نسبت به مناطق کوهستانی و در درجه دوم شنیدن سروصدا ترافیک دانست. همانگونه که از نقشه شماره 2 بر می آید شدت آشفتگی صوتی در مناطق تپه ماهوری ب ـهدلیـلوجود پژواک صوت نسبت به منـاطق دشـتی بـه مراتـب بیشـترمی باشد (13). شکل 4 این موضـوع را تأییـد مـی کنـد . در ایـنشکل نمودار بالا مربوط به خطی بطول 6 کیلومتر که عمـود بـرجاده در منطقه دشتی میباشد و نمودار پایین مربـوط بـه خطـیبا همان طول و عمود بر جاده اما در منطقه تپه ماهوری میباشد. لذا چنین می توان نتیجهگیری کرد که سر وصدا ناشی از ترافیک جاده ای در پناهگاه حیات وحش قمیشلو یکـی از عوامـل مهـمدر ایجاد تنش و آشفتگی در منطقه بهشـمار رفتـه و گونـه هـایجانوری قوچ و مـیش و آهـو تنهـا اسـتراتژی دوری گزیـدن ازمحدوده آشفتگی صوتی را در پیش می گیرد. این تحقیـق نشـانداد که مدل SpreAD-GIS بهعنوان مدل بسـیار مناسـبی جهـتشبیهسازی انتشار صوت ناشی از وسایل نقلیه در مناطق طبیعـیمـیباش د. ای ن م دل ب هدلیـل س ازگاری ب ا س امانه اطلاع اتجغرافیایی ArcGIS بهصورت یک افزونـه کاربرپسـند بـوده کـهنسبت به سایر نرم افزارهای موجود کاملاً رایگان مـی باشـد 1().
این افزونه برخلاف بسیاری از نرم افزارهای تجـاری کـه طیـف۵۲
فرکانس را در یک سیگنال واحـد کـه براسـاس شـنوایی انسـانتنظیم و خلاصه میسازد (یعنی سطح صدای وزنـیA )، فرآینـدمحاسباتی SPreAD-GIS انتشار فرکانس های مختلف در فضا را دنبال می کند. این موضوع اهمیت زیـادی در پـیشبینـی اثـراتسروصدا بر حیات وحش دارد زیرا گونـه هـای جـانوری دارایحساسیت صوتی متفاوتی می باشند. مدلSPreAD-GIS الگـویانتشار صوت را می تواند در محدوده فرکانس بین 125 تا 2000 هرتز شبیه سازی نماید (32).

شکل 5- نمودار مقطع عرضی جاده بر اساس شدت صوت در منطقه دشتی به عنوان زیستگاه آهوی ایرانی (بالا) و منطقه کوهستانی بهعنوان زیستگاه قوچ و میش اصفهان (پایین)

یکی از مهم ترین محدودیت های ایـن مـدل را مـی تـوان درعدم اعتبار سنجی نتایج حاصـل از شـبیه سـازی بـا اسـتفاده از مقادیر اندازه گیری شده در محـیط هـای طبیعـی دانسـت. البتـهشایان ذکر است کـه ایـن محـدودیت در غالـب نـرم افزارهـای مدلسازی صوت نیز وجود دارد (1 و8 ). این مـدل مـی توانـدصوت را در دامنه فرکانسی 125 تـا 2000 هرتـز شـبیه سـازینماید که با وجود اینکه دامنه مناسبی جهـت مطالعـات زیسـتمحیطی می باشد اما بهدلیـل حساسـیت گونـه هـای مختلـف بـهدامنه هایی حتی کمتر و یا بیشتر از این مقدار، این موضوع را نیز می توان بهعنوان محدودیت دیگر برای این مدل دانست 1(). در حین انجام این تحقیق برخی محدودیت هـای دیگـر ایـن مـدلمشخص گردید که در ادامه به آنها اشـاره مـی گـردد . بـا توجـه بهاینکه مدل SPreAD-GIS یک مدل ایستا می باشـد لـذا نتـایجحاصل از شبیهسازی در واقع نشان دهنده محدوده انتشار صوت در لحظه می باشـد و ایـن موضـوع در خصـوص منـابع صـوتپایدار اهمیـت چنـدانی نـدارد امـا در خصـوص منـابع صـوتیمتحرک نظیر وسایل نقلیه می تواند ب ـهخـوبی احسـاس شـود. از سوی دیگر با استفاده از این مدل تنها می توان منـابع نقطـهای را ش بیهس ازی کـرد ل ذا ب رای ش بیه س ازی من ابع خط ی دارای محدودیت می باشد. با توجه بهاینکـه در ایـن مـدل واحـدهای اندازه گیری بهکار رفته بر اساس سیستم انگلیسی مـی باشـد لـذاکاربر مجبور است تمامی واحدهای مورداستفاده نظیـر دادههـایهواشناسی و اندازه سلول نقشه هـا را بجـای ایـن کـه بـراسـاسسیستم متداول متریک تهیـه کنـد از سیسـتم انگلیسـی اسـتفادهنماید. این مدل در مقایسه با سایر مدل های موجود کـه همگـیبا هدف پیشبینی اثرات صوت بر انسان در محیط های شهری و صنعتی پایه ریزی شده اند بهطور خاص بهمنظـور بررسـی تـأثیرصوت بر حیـات وحـش در ز یسـتگاه هـای طبیعـی طـرحریـزیگردیده اند. لذا با توجه به تاثیرات روز افزون بشر در محیط های طبیعی، این مدل میتواند در پیشبینی محـدوده هـایی از منـاطقطبیعی و بکر که با مشکل آلودگی صوتی مواجه هسـتند کـاربردداشته باشد. از سوی دیگر بهدلیل اجرای مـدل در محـیطGIS ، نمایش بسیار مناسب نتایج و نقشه ها با توجه به پتانسـیل بـالایسامانه هـای اطلاعـات جغرافیـایی از دیگـر مزایـای ایـن مـدلمی باشد. همچنین سادگی کـار بـا ایـن نـرم افـزار مـی توانـد از نقاط قوت دیگر آن بهشمار آید.
با توجه به نتایج حاصل از این تحقیق که بـرای اولـین بـار درایران صورت پذیرفته است و مقایسه آن با شرایط واقعی صـورتگرفتــه در پناهگــاه حیــات وحــش قمیشــلو، یعنــی مطابقــتمحدوده های انتشار صـوت و جـدایی زیسـتگاه آهـو و قـوچ ومیش در منطقه، پشنهاد میشود تا بهمنظور بررسـی اثـر آلـودگیصوت ناشی از جاده های موجود در دیگر مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظـت محـیط زیسـت از ایـن مـدل اسـتفاده گـردد.
همچنین این مدل می توانـد ابـزار مناسـبی در خـدمت متخصصـینارزیابی آثار توسعه جهت پیشبینی و کمیسازی اثـرات توسـعه ای بهویژه در محیط های طبیعی باشد.

۵۳
منابع مورد استفاده
صفارزاده، م و ف. رحیمی. 1382. آلودگی صوتی در سیستمهای حمل و نقل. سازمان حفاظت محیط زیست، تهران.
غریبی، ش.، ع. س. ماهینی و ح. وارسته. 1391. ارزیابی صدا و بررسی عوامل موثر بر انتشار آلودگی صوتی ناشی از ترافیک جاده ای در پارک ملی گلستان. فصلنامه مدیریت و برنامه ریزی محیط زیست2(4): 55-14.
مکی، ت.، س. فاخران، ح. مرادی، م. ایروانی و م. فرهمند. 1391. ارزیابی اثرات بومشـناختی کنارگـذرغرب اصـفهان بـر پناهگـاهحیاتوحش قمیشلو با استفاده از روش HEP.. مجله علمی – پژوهشی بوم شناسی کاربردی 2(1): 15-93.
موحدی نجف آبادی ،م .و ب. بلمکی. 1391. بررسی عوامل تهدید زیس ـتگاهی قـوچ و مـیش در پناهگـاه حیـاتوحـش قمیشـلواصفهان، دومین کنفرانس برنامه-ریزی و مدیریت محیط زیست، 26 اردیبهشت 1391، تهران، ایران.
مکی، ت. 1390. ارزیابی اثرات بومشناختی کنارگذرغرب اصفهان بر پناهگـاه حیـات وحـش قمیشـلو بـا اسـتفاده از روشHEP ، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان.
.6 American National Standards Institute (ANSI). 1995. Method for Calculation of The Absorption of Sound by the Atmosphere. Acoustical Society of America, New York.
.7 Andrews, A. 1990. Fragmentation of habitat by roads and utility corridors: a review. Australian Zoologist 26: 130141.
.8 Barber, J. R., C. L. Burdett, S. E. Reed, K. R. Crooks, D. M. Theobald and K. M. Fristrup. 2011. Anthropogenic noise exposure in protected natural areas: estimating the scale of ecological consequences. Landscape Ecology 26: 1281-1295.
.9 Benítez-López, A., R. Alkemade and P. A. Verweij. 2010. The impacts of roads and other infrastructure on mammal and bird populations: A meta-analysis. Biological Conservation 143: 1307-1316.
.01 Brumm, H. 2004.The impact of environmental noise on song amplitude in a territorial bird. Journal of Animal Ecology 73:434-440.
.11 Dufour, P. A. 1980. Effects of Noise on Wildlife and Other Animals: Review of Research since 1971. U.S. Environmental Protection Agency.
.21 Embleton, T. F. W. 1996. Tutorial on sound propagation outdoors. The Journal of the Acoustical Society of America 100: 31-48.
.31 Farina, A. 2014.Soundscape Ecology Principles Patterns, Methods and Applications. Springer Science. Dordrecht, 328 p.
.41 Forman, R. T. T., B. Reineking and A. Hersperger. 2002. Road traffic and nearby grassland bird patterns in a suburbanizing landscape. Environmental Management 29: 782-800.
.51 Forman, R. T. T., D. Sperling, J. Bissonette, A. Clevenger, C. Cutshall, V. Dale, L. Fahrig, R. France, C. Goldman, K. Heanue, J. Jones, F. Swanson, T. Turrentine and T. Winter. 2003. Road Ecology: Science and Solutions. Island Press. Washington D.C., USA, 481 p.
.61 Habib, L., E. M. Bayne and S. Boutin. 2007. Chronic industrial noise affects pairing success and age structure of ovenbirds Seiurus aurocapilla. Journal of Applied Ecology 44: 176-184.
.71 Harris, C. M. 1966. Absorption of sound in air versus humidity and temperature. Journal of the Acoustical Society of America 40: 148-159.
.81 Ingard, U. 1953. A review of the influence of meteorological conditions on sound propagation. Journal of the Acoustical Society of America 25: 405-411.
.91 Parris, K. M. and A. Schneider 2008. Impacts of traffic noise and traffic volume on birds of roadside habitats. Ecology and Society 14(1): 29.
.02 Patricelli, G. L. and J. L. Blickley. 2006. Avian communication in urban noise: causes and consequences of vocal adjustment. The Auk Journal 123(3): 639-649.
.12 Pijanowski, B. C., L. J. Villanueva-Rivera, S. L. Dumyahn, A. Farina, B. L. Krause, B. M. Napoletano, S. H. Gage and N. Pieretti. 2011. Soundscape ecology: the science of sound in the landscape. BioScience 61(3): 203-216.
.22 Reed, S. E., J. L. Boggs and J. P. Mann. 2010. SPreAD-GIS: an ArcGIS toolbox for modeling the propagation of engine noise in a wildland setting.Version 2.0. The Wilderness Society, San Francisco. CA, 27 pp.
.32 Sarah, E. R., J. L. Boggs and J. P. Mann. 2012. A GIS tool for modelling anthropogenic noise propagation in natural ecosystems. Environmental Modelling & Software 37: 1-5.
۵۴
.42 Slabbekoorn, H. and E. A. P. Ripmeester. 2008. Birdsong and anthropogenic noise: implications and applications for conservation. Molecular Ecology 17(1):72-83.
.52 Spellerberg, I. F. 1998. Ecological effects of roads and traffic: a literature review. Global Ecology and Biogeography Letters 7: 317–333.
.62 Tervo, O. M., M. F. Christoffersen, M. Simon, L. A. Miller and F. H. Jensen. 2012. High source levels and small active space of high-pitched song in bowhead whales (balaena mysticetus). PLOS ONE Journal 12: 52-72.
.72 Trombulak, S. C. and C. A. Frissell. 2000. Review of ecological effects of roads on terrestrial and aquatic communities. Conservation Biology 14:18-30.
.82 Weisenberger, M. E., P. R. Krausman, M. C. Wallace, D. W. De Young, and O. E. Maughan. 1996. Effects of simulated jet aircraft noise on heart rate and behavior of desert ungulates. Journal of Wildlife Management, 60(1):


دیدگاهتان را بنویسید