سیاه خروس قفقازی در داخل ذخیرگـاه زیسـتکره ارسـباران درمحدوده سامان عرفی چهار روستا زندگی م ـیکنـد کـه در ایـنتحقیق، مرز سیستم اکولوژیک سامان عرفـی روسـتای خریـل ومرز اجتماعی بهـره بـرداران از منـابع طبیع ـی در سـامان عرفـیروستای خریل میباشد که با اسامی مخفف در نتـا یج مشـخصشدهاند. بهرهبرداران در این روستا، در دو زیرگروه مختلف بهره برداری از منابعطبیعی موردبررسی قرار گرفته اند. سامان عرفـیروس تای خری ل ب ا 4700 هکت ار مس احت در ش مال غ ربشهرستان کلیبر و در شمال استان آذربایجان شـرقی واقـع شـدهاست که حدود 100 نفر جمعیت دارد. درآمـد مـردم روسـتا از طریق دامداری است و تعداد دامداران روسـتا کـه بـهطـور دائـم درروستا زندگی میکنند، 42 خانوار میباشد. روسـتای خریـل حـدود03 کیلومتر از مرکز شهرستان کلیبر فاصله دارد و براساس یافتههـای این تحقیق در طول جغرافیایی 07/64 درجه الی 38/64 درجـهشرقی و عرض جغرافیایی 67/83 الی 38/83 درجه شمالی قرار گرفته است. بخشی از منطقه ارسباران بهدلیل داشتن فون و فلور منحصربهفرد در سال 1976 توسط سـازمان یونسـکو ب ـهعنـوانیکی از ذخیرگاههای زیستکره در ایران معرفی شد (3 و 52) که روستای مورد نظر در این منطقه قرار دارد. شکل 1 موقعیت این روستا در ذخیرگاه زیست کره ارسباران را نشان میدهد.
می انگین ش یب زیس تگاه س یاه خ روس قفق ازی در داخ ل ذخیرگاه زیستکره ارسـباران ، 06 درصـد (01) و حـداقل ارتفـاع727 متر و حداکثر ارتفاع 2600 متر میباشد که تا ار تفاع 2000 متری از سطح دریا که 97 درصـد از مسـاحت زیسـتگاه را شـاملمیشود، دارای پوشش غالب جنگلهای متراکم و نیمهمتـراکم و ازارتفاع 2000 متری تا 2200 متری که 21 درصد زیستگاه میباشد، شامل بوته زار و بالای 2200 متر که 9 درصد از زیسـتگاه اسـت را علفزار و صخرههـا ی پراکنـده تشـکیل م ـیدهـد (12). عمومـاً
۳۱

پوشش غالب در شیبهای جنوبی ،گونزار م ـیباشـد و می ـانگین ارتفاع در زیستگاه 1660 متر از سـطح در ی ـا اسـت . س ـیاه خـروسقفقازی در حاشیهی جنگلها ومناطق کوهستانی و مرتفع بهسر برده و در زیــر بوتــههــای کوتــاه و یــا پــای صــخرههــا آشــیانه مــیســازد (21). در منطقــه مــوردمطالعــه ســیاه خــروس در ارتفاعات بالای 1800 متری از سـطح در ی ـا زنـد گی م ـیکنـد (10). روب اه و ط رلان از ش کارچیان طبیع ی س یاه خ روس قفقازی در منطقه بهحساب میآیند و همچنین بهدلیل وابستگی مردم روستاها به منابع طبیعی ،شـکار و تخر ی ـب زیسـتگاه ای ـن پرنده توسط مردم روستاها از دیگر عوامل تهدید کننده جمعیت این گونه بهحساب میآید .

روششناسی تحقیق
در این تحقیق برای تحلیل ساختار الگوی روابط بـین کنشـگرانمختلف از تئوری شبکه و اصول و مبانی آن استفاده شده اسـتکه در چند دهه اخیر اهمیت زیادی پیـدا کـرده و در دو دهـه ی گذشته در مطالعه و بررسی شبکه هایاجتماعی بسـیار پیشـرفتداشته است. در تحلیل شبکه اجتمـاعی، شـاخص هـای بسـیاریقابلمحاسبه است و بایـد توجـه داشـت در تحلیـل شـبکههـایاجتماعی شاخص های زیـادی وجـود دارد کـه بسـته بـه هـدفمطالعه می توانند مورداستفاده قـرار گیرنـد(4 و 13). در تحلیـلشبکه اجتماعی، برای مطالعه سـاختار اجتمـاعی ،مجموعـه ای از
۳۲

شکل 1. موقعیت سامان روستای خریل در استان آذربایجان شرقی و ذخیرگاه زیستکره ارسباران
روش ها، اصول، تکنیک ها و ابزاره ـا ارائـه مـیشـود کـه واحـدتحلیل در اینجا یک رابطه است 5(). بهطورکلی تئوری شبکه ای مجموعه ای از روش های ریاضی مـورد اسـتفاده در روانشناسـیاجتماعی، جامعه شناسی، رفتارشناسی و انسان شناسی مـیباشـدکه در آن از ابزارهای ریاضی و مفاهیم تئوری گرافهـا اسـتفادهمی شود 7(). جهت انجام این تحقیق ابتدا کنشـگران محلـی ی ـا افراد بهره بردار براساس روش مشاهده مستقیم مصاحبه سـازمانیافته و مشاهده مشارکتی مشخص گردیدند. سپس پرسـش نامـهتحلیل شبکه ای تدوین و روابط اعتماد بین شخصی و مشارکت در بین افـراد تو لی ـد گردی ـد .در شـبکه هـای اجتمـاعی، سـطوح مطالعاتی نیز اهمیـت ویـژه ای دارنـد . ب ـهطـور کلـی در مطالعـهحاضر، در دو پیوند اعتماد و مشارکت در شـبکه بهـره بـرداران،شاخصهای انتخاب شده در سـطح خـرد شـبکه مطالعـه شـدهاست که مهمترین آنها شاخص مرکزیت (Centrality) میباشد.

شاخصهای اندازهگیری شده
همانطور که اشاره شـد سـطوح مطالعـاتی نیـز در شـبکه هـایاجتماعی اهمیت ویژه ای دارند. بهطورکلـی در ایـن تحقیـق بـر
س نجش ش اخص مرکزی ت ب راس اس پیون دهای اعتم اد ب ین شخصی و مشارکت در سطح شبکه محلی بهره برداران مرتـع درروستای خریل تأکیـد شـده اسـت. در ایـن مطالعـه بـا بررسـیمرکزیت درجه و بینابینی، مولفه قدرت اجتماعی و همچن ـین بـااستفاده از پیوندهای درونگروهی و برونگروهی میزان سـرمایهاجتماعی هر فرد سنجش شده است.

شاخص مرکزیت
این شاخص برای نخستین بار در سال 1948 و توسـط بـاولاسارائه شده است. به اعتقاد وی، زمانی که فـردی درون شـبکه ایاز روابط محاط می شود، قادر به کنترل روابط خود با دیگران و قرار گرفتن در مرکز روابط می باشد 4(). بهطـور کلـی مرکزیـتدارای مفه وم گس تردهای اس ت ک ه ب رای شناس ایی و تعی ین مهمترین کنشگران و یا ارتباطات در یک شـبکه مـورد اسـتفادهقرار میگیرد (4).
شاخص مرکزیت نشان دهندهی قدرت اجتماعی هر فرد در شبکه میباشد 7(). کنشگران کلیدی در مدیریت منـابع طبیعـی،همان قدرتهای اجتماعی هستند (14). این افراد براساس میزان روابطی که از سایر افراد در شبکه دریافت یا ارسال مـی -کننـد،قدرت را در شبکه در دست گرفته و سایر افراد را تحت کنتـرلخود قرار میدهند 4(). این شاخص نیز دارای انواع مختلفـی ازجملـ ه مرکزیـ ت درجـ ه ورودی (In-Degree Centrality)، مرکزیت درجه خروجی (Out-Degree Centrality) و مرکزیـتبینــابینی (Betweeness Centrality) اســت. مرکزیــت درجــهورودی نشاندهنده اقتدار فرد، مرکزیت درجـه خروجـی نشـاندهنده میزان نفوذ اجتماعی هرفرد در شبکه و مرکزیـت بینـابینینشان دهنده میزان واسطهگری در شبکه است (1).

مرکزیت درجه
مرکزیت درجه (Degree Centrality) تعداد ارتباطات مسـتقیمیاست که یک کنشگر با سایر کنشگران در یک شـبکه دارد . اگـربخواهید به جهت یک رابطه توجه کنید می توانید بـر روی ایـنموضوع تمرکز کنید که یک کنشگر مرکزی چنـد رابطـه ورودیرا دریافت می کند (که بهعنوان درجه ورودی شناخته می شود) یا کنشگر مرکزی چند رابطه خروجـی دارد (کـه بـهعنـوان درجـهخروجی شناخته می شوند). تعداد پیوندهای زیاد یک کنشگر در یک شبکه نشان دهنده مرکزیت درجه بالای آن کنشگر در شـبکهمیباشد که باعث ارتباط گسترده آن کنشگر بـا سـایرین مـیشـود در نتیجه این ارتباطات گسترده دسترسی کنشگر به منابع را بیشـترمیکند و مرکزی تر محسوب میشود.

مرکزیت بینابینی
ممکن است تراکنش بین دو کنشگر در شبکه، به کنشـگر دیگـریکه بین این دو قرار گرفته، وابسته باشد. این کنشگر قادر است بـرروی تراکنش های دو کنشگر دیگر کنترل داشته باشد و بهعبـارت دیگر قدرت کنترلی هر کنشگر را در شبکه مورد سـنجش قـرارمی دهد (29). این شاخص بـرای یـک کنشـگر برابـر اسـت بـا”تعداد کوتاهترین مسیرهای بین همه اعضا که شامل کنشگر نیز میشود” 4(). نقطه ای دارای بیشترین مرکزیت بینابینی است کـهبینـابین بسـیاری از جفـت نق اط دیگـر قـرار گرفتـه و راهه ای ارتباطی نقاط دیگر از آن بگذرد (7).
نسبت پیوندهای برونگروهـی بـه درونگروهـی (شـاخص E-I) پیوندهای داخـل یـک زیـر گـروه منسـجم را پیونـدهای
“درون گروهی” و پیوندهای بـین زیـر گـروههـای مختلـف راپیوندهای “بین گروهی” یا “پیوند پلی” مینامند. ایـن شـاخصدر سه سطح خرد، کلان و میانی شبکه قابل محاسـبه اسـت (34).
پیوندهای درون گروهی سبب تقویت اعتمـاد، میـزان دوسـویگیپیوندها و بنابراین افزایش انسجام در داخل گروه خواهد شـد کـهدر ح ل اختلاف ات و درگی ری و ایج اد ی ک س اختار منس جم، بهعنوان دو مولفه اساسی و مهم در تصـدی گـری منـابع طبیعـی،نقــش مهمــی را ایفــا مــی نمایــد (22)هــمچنــین پیونــدهای برونگروهی سـبب تقویـت و افـزایش ظرفیـت نـوآوری، حـلچالشهای مرتبط با پیچیـدگی اکوسیسـتم و ظرفیـت سـازگاریخواهد شد 6(). در این مطالعه شاخص E-I در سطح کنشـگرانمحاسبه شده است. براساس این شـاخص مـیتـوان بی ـان نمـودکدام کنشگر دارای سرمایه اجتماعی بالاتری می باشد. تحلیل ای ـن شاخص بدین صورت است که دارای سه سطح 1 – ، صـفر و 1+ می باشد. چنانچه عدد محاسباتی برای این شاخص منف ـی باشـد
۳۳
نشاندهنده این است که کنشگر تمایل به انسجام درونگروه ـی و ایجاد ارتباط با افراد زیر گروه خود دارد و چنانچه مثبت باشـدبه آن میزان تمایل به ارتباط بـا افـراد بی ـرون از زیرگـروه خـود
خواهد داشت و در صورت صفر بودن این شاخص کنشگر یک فرد بیتفاوت در روابط خود می باشد 4().
بهطورکلـی در تحلیـل شـبکه، تئـوری جبـر مـاتریس جهـتمحاسبات ریاضی مورد استفاده قرار می گیرد. ایـن مطالعـه دادههـادر قالب روش تحلیل شبکه و با استفاده از روش داده برداری کل (Full-network methods) در مــورد شــبک ههــای اعتمــاد ومشارکت جمعآوری شده انـد . کلیـه محاسـبات ریاضـی در نـرمافزارUCINET 6.0 انجام شده است (17). گراف های موردنظر نیز در نرم افزار Netdrow ترسیم شده است.
در نهایت جهت تعیـین کنشـگران کلیـدی در شـبکه، پیوندهای اعتماد و مشارکت در شبکه بهـره برداران منابع طبیعی در مقیـاس محلـی در روسـتای خریـل براسـاس شاخص Boolean Combination ترکیب میشوند (نمره هـر فـرد در ماتریس اعتماد = 1 و در ماتریس مشارکت = 1) و کنشگران با نمره بالای اعتماد و مشارکت در شبکه بهره برداران مشخص میگردد که این افراد کنشگران کلیدی در عملیاتی نمـودن برنامه مدیریت مشارکتی منابع طبیعی خواهند بود.

نتایج
شاخص مرکزیت
شکل 2 میزان مرکزیـت درجـه ورودی، خروجـی و بینـابینی رابراساس ماتریس ترکیبی پیوندهای مشـارکت و اعتمـاد در بـینبهرهبرداران خریل نشان داده است. براساس این نتایج مـی تـوانبیان نمود بهرهبردار Yo-Al بـا 71/25 درصـد مرکزیـت درجـهورودی، بالاترین میزان را در بین کنشـگران دارا مـی باشـد . لـذادارای اقتـدار اجتمـاعی بـالایی نسـبت بـه سـایرین اسـت و دررهبـری افکـار و برنامـه هـای ترویجـی جهـت جوامـع محل ی میتواند بهعنوان یک فرد کلیدی نقش آفرین باشد.
همچنین فرد Vahe-Eb میزان مرکزیت درجه خروجـی بـالایی
در شبکه دارد (82/75) که نشاندهنده نفوذ اجتماعی بالای این کنشگر نسبت به دیگر کنشگران در شبکه است که این کنشـگربراساس نفوذ اجتماعی بالای خـود براسـاس مـاتریس ترکیبـیپیوندهای اعتمـاد و مشـارکت در بـین بهـرهبـرداران روسـتایخریل، یک کنشگر کلیدی بهحساب مـی آیـد . ایـن کنشـگر درپخش و توسعه اعتماد در بین افراد میتوانـد نقـش اساسـی راایفا نماید.
بهرهبردار Ka – Gh دارای مرکزیـت درجـه بینـابینی بـالایی براساس پیوندهای اعتماد و مشارکت بـوده (57/91) و لـذا نقـشواسطهگری را در شبکه روستای خریل بهخوبی ایفـا مـینمایـد ودر رف ع درگی ریه ای موج ود در ش بکه بس یار ح ائز اهمی تمی باشد. این فرد دارای قدرت کنترلی بالا در روابط بـین سـایرافراد خواهد بود. همچنین Be-He نیز از کنشـگران کلیـدی بـهحســاب آمــده کــه دارای میــزان مرکزیــت درجــه ورودی وخروجی و حتی بینابینی بالایی بوده و میتواند در سامان دهـیفعالیتهای جمعی و تقویت اعتماد در شـبکه نقـش مهمـی راایفا نماید.
شکل 2 میزان مرکزیت های درجه ورودی، خروجـی و بینـابینیدر ماتریس ترکیبی اعتماد و مشـارکت شـبکه بهـره بـرداران خریـل مدلها در شبکه اجتماعی به صورتهـای مختلفـی قابـل نمـایشاست. مدل ماتریس ترکیبی اعتماد و مشارکت در روسـتای خریـلدر شکل 3 نشان داده شـده اسـت. در ایـن مـدل انـدازه هـر گـره براساس میزان درجه مرکزیت ورودی ماتریس ترکیبـی پیونـدهای اعتماد و مشارکت میباشد. این شکل نشان دهنده موقعیت هندسی کنشگران در شبکه بوده و برخی از افـراد در مرکـز و برخـی ازافراد در پیرامون شبکه قرار گرفته اند. مزیت مدل ها و گرافها در تحلیل شبکه اجتماعی، درک سریع و دقیقتر میـزان قـدرتکنشگران در شبکه است که این مورد در این شـکل مشـخص ونمایان است و براساس مـدل شـکل3 مـی تـوان بیـان نمـود کـه Be-He در مرک ز ش بکه روس تای خری ل ق رار دارد و دارای مرکزیت بالایی نسبت به سایر افراد اسـت، در حـالیکـه افـرادپیرامونی و انتهایی شبکه، دارای قدرت کمتر و مرکزیت کمتری
۳۴

شکل 2. میزان مرکزیت ورودی، خروجی و بینابینی هر فرد در شبکه بهره برداران سامان عرفی خریل

شکل 3. مدل ماتریس ترکیبی اعتماد و مشارکت در شبکه بهرهبرداران خریل

خواهند بود که به اصطلاح بـه آنهـا افـراد پیرامـونی در شـبکهاطلاق میگردد.
اندازه گره نشاندهنده میزان مرکزیت درجه ورودی کنشـگراس ت.اش کال مختل ف نش ان دهن ده زیرگ روه ه ا در ش بکه بهرهبرداران میباشد.

نسبت پیوندهای برون گروهی بـه درون گروهـی در سـطحکنشگران (شاخص E-I)

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

میزان پیوندهای درونگروهی و بـرون گروهـی هـر کنشـگر درشبکه بهره برداران در روستای خری ـل در جـدول1 آورده شـدهاست. شاخص E-I در کنشگران روستای خریل نشـان مـیدهـد،تمام کنشگران گرایش به برقراری ارتباط بـا افـراد درونگروه ـی دارن د، در ح الی ک ه Vahe-Eb تنه ا کنش گر روس تای خری ل میباشد که به برقراری ارتباط بـرو نگروهـی تما ی ـل دارد و ای ـن تمایل به میزان 58 درصد می باشد(در سطح بسیار بالایی اسـت ) لذا این فرد قادر است حمایت و منابع بیشتری را در شبکه خـود وارد نماینـ د و از ایـ ن طریـ ق سـ رمایه اجتمـ اعی خـ ود را تقویت نماید .هر چه یک فـرد روابـط بـرون گروه ـی را تقوی ـت نماید.
دسترسی بیشتری به اطلاعـات داشـته و لـذا مـی توانـد درمدیریت مشارکتی یک فرد کلیدی محسوب گردد. با توجـه بـهنت ایج ش اخص مرکزی ت در ب الا، ای ن ف رد نی ز دارای نف وذ
۳۵
اجتماعی بالا در بین سـا یرین م ـی باشـد و از اقتـدار اجتمـاعی مناسبی نیز در شبکه برخودار است. لذا یک ـی از افـراد مهـم در تصمیمات زیست محیطی و اجرای مدیریت مشارکتی در راسـتا ی تن وعزیس تی و م دیریت حی اتوح ش در منطق ه خواه د ب ود.
همچنین نتایج این شـاخص نشـان مـی دهـد برخـی افـراد می ـزان حداکثر تمایل به درونگروهی بودن را دارند که اندازه شـاخص در
۳۶
جدول 1. میزان پیوندهای درون و برونگروهی ماتریس ترکیبی پیوندهای اعتماد و مشارکت بین شخصی و شاخص E-I برای هر کنشگر در شبکه بهرهبرداران خریل

کنشگران (گلهداران) شماره گله پیوندهای پیوندهای جمع کل شاخص یا زیرگروه درون گروهی برون گروهی E-I

0/85 14 13 1 1 Vahe-Eb
0/60 10 2 8 1 Mo-Ah
-0/75 8 1 7 1 Da-Ah
-0/38 13 4 9 1 Ka-Gh
-0/55 9 2 7 1 Mo-Gh
0/60 10 2 8 1 Ja-Gh
1 6 0 6 1 Is-Gh
-0/75 8 1 7 1 Kh-Gh
-0/71 7 1 6 1 Ay-Ah
1 6 0 6 1 Ha-He
1 7 0 7 1 Sh-Fa

0/80 10 1 9 2 Ja-Gh
-0/77 9 1 8 2 Sa-Gh
-0/75 8 1 7 2 Al-Ra
-0/81 11 1 10 2 Me-Ra
-0/69 13 2 11 2 Ah-Eb
0/80 10 1 9 2 Ba-Eb
-0/69 13 2 11 2 Vahi-Eb
0/60 10 2 8 2 Ba-He
-0/63 11 2 9 2 Kh-He

  • 1

دیدگاهتان را بنویسید